در جلسه رای اعتماد به محمود نیلی احمدآبادی چه گذشت؟
پس از استیضاح رضا فرجی دانا، وزیر پیشین علوم تحقیقات و فناوری، حسن روحانی سه ماه وقت داشت تا گزینه جدیدی را برای تصدی این وزاتخانه معرفی کند. انتخاب محمود نیلی احمدآبادی توسط روحانی با واکنش های متفاوتی در سطح مجلس روبرو شد. در حالیکه اکثریت اصولگرای مجلس نقدهای فراوانی را به پیشینه مدیریتی و سیاسی نیلی احمدآبادی وارد کردند، اقلیتی در مجلس در حمایت از وی برآمدند. در این بین برخی نیز معتقد بودند که معرفی نیلی، که با احتمال بالایی رای اعتماد مجلس را کسب نمی کند، یک حرکت برنامه ریزی شده از طرف روحانی بوده است تا پس از آن، زمینه را برای معرفی گزینه اصلی خود آماده کند. اتهامی که در روز برگزاری جلسه رای اعتماد، روحانی با قاطعیت آن را رد کرد و گفت: ”در برخی رسانهها آمد که دکتر نیلی مطلوب واقعی رئیس جمهور برای آموزش عالی نیست. ایشان را برای دستگرمی به مجلس می فرستد و بعد فرد دیگری را میخواهد معرفی کند؛ این دروغ است.“
فراکسیون های اصولگرایان و رهروان ولایت مجلس در آستانه برگزاری جلسه رای اعتماد در رسانه ها از وجود جوی منفی بر علیه نیلی احمدآبادی گفتند و پذیرش وی توسط مجلس را غیرمحتمل دانستند. در این بین اما حتی تا روز قبل از جلسه رای اعتماد نیز اعضای شورای مرکزی این دو فراکسیون در زمینه الگوی رای دهی اختلاف نظرهایی داشتند. از طرفی حسینعلی حاجی دلیگانی عضو شورای مرکزی فراکسیون اصولگرایان مجلس شورای اسلامی اعتقاد داشت هر دو فراکسیون اصولگرایان و رهروان ولایت بدون مرزبندی فراکسیونی در مورد وزیر پیشنهادی علوم تصمیمگیری خواهند کرد. از طرفی دیگر بهروز نعمتی عضو شورای مرکزی فراکسیون رهروان ولایت مجلس اعلام کرد رای اعضای این فراکسیون به وزیر پیشنهادی علوم بر اساس نظر فراکسیون خواهد بود. در انتها نیز در عصر روز قبل از جلسه رای اعتماد، فراکسیون اصولگرایان که بنا بود در مجمع عمومی خود با نیلی به صحبت بنشیند تا برنامه های او را مورد بررسی قرار دهد، این جلسه رابه علت مجموع نظرات منفی اعضای فراکسیون نسبت به وزیر پیشنهادی لغو کرد تا میزان احتمال پذیرش نیلی توسط نمایندگان به حداقل برسد.
از جمله دلایلی که عموما در مخالفت با نیلی در رسانه ها مطرح شد می توان به دغدغه های زهره طبیب زاده نوری درباره سابقه مدیریت سکولار وزیر پیشنهادی علوم در دانشکده فنی تهران، حضور وی در جریان ناآرامی های سال ۱۳۸۸ در دانشگاه تهران، نقش وی درتعطیل کردن کلاسهای دانشکده فنی و راهاندازی اعتصاب، تردید قاسم جعفری در عدم وجود سوابق مدیریتی، مرتبط و کافی برای تصدی این پست و همچنین تاکید اسماعیل جلیلی بر عملکرد ضعیف نیلی در زمینه های مدیریتی، اجرایی و نیز سیاسی نام برد. نمایندگانی که تا روز قبل از جلسه به جمع بندی مشخصی در خصوص عملکرد نیلی نرسیده بودند برای توجیه دلیل مخالفت خود از دلایلی مانند عدم وجود رغبت و انگیزه کافی در نیلی برای تصدی سمت وزارت نام بردند. حاجی دلیگانی به طور مثال در مصاحبه ای با خبرگزاری تسنیم گفت: ”از نوع صحبتها و حالت پاسخگویی نیلیاحمدآبادی به سؤالات نمایندگان این طور استنباط میشود که وی اصلا انگیزهای برای وزیر شدن ندارد.“ در این بین تعداد محدودتری از نمایندگان به حمایت از نیلی و سوابق او برآمدند. محمدرضا تابش، علیرضا منادی سفیدان و سید هادی حسینی نمایندگان اردکان، تبریز و قائمشهر، به طور عمومی حمایت خود را از نیلی در رسانه ها اعلام کردند.
در روز برگزاری جلسه رای اعتماد، روحانی از سوابق علمی و حرفه ای نیلی و همچنین سوابق انقلابی و سپاهی وی دفاع کرد و گفت: ”آقای دکتر محمود نیلی احمدآبادی فردی لایق، با تجربه، شایسته از لحاظ علمی، توانمند از لحاظ مدیریتی، پایبند به انقلاب و نظام جمهوری اسلامی، پایبند به فرامین و دستورات رهبری و ولایت و انسانی آماده برای فداکاری و تلاش، و فردی معتدل و اخلاقی برای این وزارتخانه مهم است. از نمایندگان محترم درخواست میکنم با رای قویشان و با رای قاطعشان هم مردم را و هم دانشگاهها و دولت را خوشحال کنند.“
مخالفان نیلی در مجلس اما در سخنان خود نه تنها از سابقه سیاسی و مدیریتی نیلی به شدت انتقاد کردند، بلکه انتقادات سختی را متوجه روحانی، مشاورش حسام الدین آشنا، و به طور کلی نسبت به رویکرد دولت به مجلس وارد کردند. محمود نبویان نماینده تهران از عدم توجه به ارزشهای اسلامی در زمان مدیریت آقای نیلی بر پردیس دانشکدههای فنی تهران، از جمله ورزش کردن دختران و پسران با هم در ورزشگاه ها و برگزاری اردوهای مختلط به ترکیه، گفت و اضافه کرد: ”در زمانی که آقای نیلی احمدآبادی ریاست پردیس دانشکدههای فنی تهران را برعهده داشت، خانمی در زیرمجموعه وی کار میکرد که او علاوه بر اینکه حجاب کامل را رعایت نمیکرد، با مردان نامحرم نیز دست میداد.“ عزیز اکبریان نماینده کرج از برگزاری جشنی در پردیس کشاورزی کرج در روزهای عزای عمومی به مناسبت فوت آیت الله مهدوی کنی انتقاد کرد. همایشی که از نظر اکبریان در آن به مقدسات کشور توهین شده و نیلی رئیس پردیس کشاورزی کرج را مجبور به برگزاری آن کرده است. اکبریان همچنین خاطرنشان کرد: ”آقای نیلی احمدآبادی شما هیچ برنامهای برای وزارت علوم در برنامههایی که ارائه کردید، ندارید. شما برنامهای برای گسترش علم و فناوری، برنامههای پنجم و ششم توسعه، جلوگیری از فرار نخبگان برنامهای ندارید.“
دیگر نماینده های مخالف نیلی اما به جای نقد نیلی و برنامه های او برای اداره وزات علوم به نقد رویکردهای دولت در رابطه با مجلس پرداختند. الیاس نادران برای مثال با اشاره به انتقادهای صورت گرفته نسبت به طرح حمایت از آمران به معروف و نهی از منکر توسط برخی از اعضای دولت، گفت: ”مگر شما در مجلس نماینده ندارید، بیاید از تریبون استفاده کند و صحبت کند، چرا مجلس را متهم میکنید؟ چرا حاشیهسازی میکنید برای مجلس؟ بورسیهها چه ربطی به استیضاح آقای فرجی دانا داشت؟“ نادران همچنان به نحوه معرفی نیلی احمدآبادی به عنوان نامزد وزارت علوم اعتراض کرد: ”برای اولین بار در این ۳۵ سال گذشته نامه معرفی وزیر را اول به رسانهها میدهند، سپس ۴ روز بعد از تریبون مجلس میخوانند، آیا این جدی گرفتن [مجلس] است؟“
نمایندگان موافق سعی کردند علاوه بر پاسخ دادن به سوالات و انتقادات مخالفان، با تاکید بر سوابق علمی و مدیریتی نیلی احمدآبادی جو را به نفع نیلی تغییر دهند. جعفرزاده نماینده رشت با اشاره به انتقادات وارده به اظهارات حسامالدین آشنا مشاور فرهنگی رئیس جمهور گفت: ”فردی شب گذشته مطالب اشتباهی را گفت که رئیس جمهور باید این مطالب را اصلاح کند اما آیا آقای نیلی احمدآبادی باید جواب آن را بدهد؟“ محمد قسیم عثمانی نماینده بوکان با انتقاد از روند جلسه رای اعتماد و تشبیه آن به جلسه محاکمه ”جریان فتنه“، در سخنرانی پرشوری در حمایت از نیلی گفت: ”جریان فتنه محکوم است، اما اینکه وقتی صحبت از هر وزیری میشود بحث فتنه را پیش بکشیم یک بحث انحرافی است.“ وی افزود: ”اگر نیلی خود را از جریان فتنه مبرا نمیدانست، مطمئنا رئیس جمهور وی را به عنوان وزیر پیشنهادی معرفی نمیکرد، اما باز هم از آقای نیلی میخواهم که در این باره به طور شفاف اظهارنظر کند چون مخالفین و موافقین بر روی دوری از فتنه اتفاق نظر دارند.“ عثمانی همچنین در پاسخ به انتقادات نبویان گفت: ”اگر بخواهیم به نیلی رای اعتماد ندهیم، چون در دوران ریاستش در یک دانشکده یکی از زیرمجموعههای وی تخلفی کرده، پس دیگر هیچ مسئولی در کشور نخواهیم داشت.“ نماینده بوکان در مجلس ادامه داد: ”یکی از مخالفین میگوید که در دوران مسئولیت نیلی در یکی از دانشکدهها مراسمات مختلط برگزار میشده است، من از وی میپرسم که مگر در ایران زندگی نمیکنید؟ مگر نمیدانید که در همه دانشگاهها و در مراسمات دانشجویان جدیدالورود و یا فارغالتحصیلی مراسم مختلط برگزار میشود؟ مگر کنسرتی در کشور برگزار نمیشود و خانوادهها در آن شرکت نمیکنند؟ پس چرا اینگونه سخن میگویید؟ مگر از شرایط کشور خبر ندارید؟ اگر عینک سیاسی را از چشم بردارید این وزیر پیشنهادی ایرادی ندارد، اما اگر با عینک سیاسی به همه چیز نگاه کنیم، هر وزیری که این دولت معرفی کند به او رای اعتماد نخواهید داد.“
در سخنرانی دفاعی از خود، نیلی احمدآبادی با اذعان به این نکته که ‘در بیان منتقدان محترم موضوع خاصی درباره ضعف عملکردم ندیدم که بخواهم پاسخ دهم’ تاکید کرد: ”من یک مدیر اجرای صرف نیستم و اگر نتوانم تحولی در حوزه مدیریت خودم ایجاد کنم، هرگز مسئولیتی نمیپذیرم . آموزش عالی نیازمند تحول است و به روال موجود آن انتظارات برآورده نمی شود.“ در ادامه وی به صورت مختصر به سایر انتقادات و ایرادات وارده توسط نمایندگان مخالف پاسخ داد. نیلی درباره برگزاری اردوهای مختلط اینگونه توضیح داد: ”دوستان عزیز، احتمالا این اردو که میگویند زمانی است که من مسئول دانشکده فنی بودم، اصلا مجوز اردوهای خارج کشور به عهده رئیس پردریس فنی نیست. به عهده رئیس دانشگاه است؛ اگر آنگونه که میگویند اتفاق افتاده باشد، مجوزش را دانشکده فنی صادر نکرده است.“ نیلی همچنین درباره اردوی آشنایی دانشجویان در پردیس کرج عزیز اکبریان را خطاب قرار داد و تاکید کرد طبق گزارش مکتوب معاون فرهنگی دانشگاه تهران هیچگونه تخطی از مجوز داده شده، صورت نگرفته و مراسم در کمال آرامش و برابر مقررات برگزار شده است. در انتها نیز به خاطر اتهامات مکرر نمایندگان به نیلی به خاطر نقش وی در جریان اعتراضات سال ۱۳۸۸ در دانشگاه تهران او به نمایندگان اطمینان داد: ”تا به امروز هیچ یک از همکاران و خود من چه در گذشته و تا به امروز خطوط قرمز ترسیم شده توسط مقام معظم رهبری را زیر پا نگذاشتند و نخواهند گذاشت.“
علیرغم دفاعیات صورت گرفته توسط نیلی، رای گیری نشان داد که اکثریت مجلس، نیلی را مناسب این سمت ندانسته و با اختلاف قابل توجهی (۱۶۰ مخالف – ۷۹ موافق و ۷ ممتنع از مجموع ۲۴۶ نماینده حاضر) به وی رای عدم اعتماد دادند. از محتوای انتقادات وارد شده قبل و در روز برگزاری جلسه رای اعتماد می توان نتیجه گرفت که تنها نیلی در محک نمایندگان قرار نداشته بلکه مجلسیان از این فرصت برای زور آزمایی با دولتی ها به خصوص روحانی استفاده کردند. برای مثال علی مطهری، نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی در انتقاد از نوع تعامل دولت با مجلس گفت: ”یکی از علل رأی نیاوردن نیلی احمدآبادی رفتار دولت با مجلس بود. ضرورتی ندارد رئیس جمهور به مجلس گوشه و کنایه بزند، چرا که در رأی مجلس تأثیر میگذارد و اگر روابط دو قوه خوب بود همین گزینه میتوانست از مجلس رأی اعتماد بگیرد.“
صادق زیبا کلام نیز در تحلیلی با اشاره بر این امر که دولت در معرفی نیلی به عنوان نامزد وزارت علوم «مغرورانه» و «از موضع بالا» عمل کرد، به نکته تاثیر گذار دیگری بر عدم پذیرش نیلی توسط مجلس اشاره کرد. در این دیدگاه، مساله اصلی بر سر نحوه اداره آموزشعالی کشور و دانشگاههاست. بر اساس این تحلیل ”بسیاری از ۱۶۰ نمایندهای که به وزیر پیشنهادی آقای روحانی رای منفی دادند، اگر مطمئن میشدند که دولت، همان سیاستهای بسته، سنگین و بهقول آقای روحانی، «امنیتی» دولت گذشته را در دانشگاهها از سر خواهد گرفت یقینا به هر گزینهای «رایاعتماد» میدادند.“