انتخابات هیات رییسه مجلس

سهم پایداریها و دست کوتاه حامیان دولت از هیات رئیسه

اعضای هیات رئیسه مجلس نهم برای سال سوم انتخاب شدند، و تنها تغییر  قابل توجه، به لحاظ سیاسی، در ترکیب هیات رئیسه سال ۱۳۹۳ راهیابی مهرداد بذرباش به هیات رئیسه بود. انتخاب بذرپاش، یکی از اعضای جبهه پایداری، به عنوان دبیر هیات رئیسه به نوعی جایگاه اعضای جبهه پایداری در مجلس را ارتقا می بخشد. سایر اعضای هیات رئیسه مجلس نهم را اصولگرایان سنتی تشکیل می دهند که اکثریت آنها  در انتخابات مجلس نهم با حمایت جبهه متحد به مجلس راه یافته اند.

از جمله  تاثیرگذارترین فاکتورها در انتخاب رئیس و نواب رئیس مجلس، گرایش های سیاسی کاندیداها است و در نتیجه این دو همواره از میان فراکسیون اکثریت مجلس انتخاب می شوند.  سال گذشته بین دو فراکسیون سیاسی اصلی مجلس نهم یعنی فراکسیون اصولگرایان به رهبری غلامعلی حداد عادل و فراکسیون رهروان ولایت به رهبری علی لاریجانی بر سر کسب ریاست مجلس تنش هایی سر گرفته بود که در نهایت با پیروزی لاریجانی به پایان رسد. امسال نیز پیش از برگزاری انتخابات هیات رئیسه مجلس مباحثی درباره همکاری بین فراکسیون اصولگرایان و فراکسیون رهروان ولایت مطرح شده بود که در انتها نیز به سرانجام نرسید.

علاوه بر مسائل سیاسی ، موضوعات استانی و منطقه ای نیز در انتخاب ناظران و دبیران هیات رئیسه تاثیرگذار است. در بعضی از انتخابات هیات رئیسه ائتلافهایی بین نمایندگان برخی استانهای کشور انجام می شود. از جمله اینکه نمایندگان استانهای ترک نشین سعی می کنند در هر دوره هیات رئیسه مجلس چند نماینده ترک زبان در هیات رئیسه حضور داشته باشند. در حال حاضر محمدحسن فرهنگی،نمایندگان تبریز عضو هیات رئیسه مجلس اند.

انتخابات هیات رییسه در سال سوم مجلس نهم شورای اسلامی

با وجود آنکه دراکثر مجالس پس از انقلاب ، ترکیب هیات رئیسه مجالس در طول عمر یک دوره مجلس تغییرات بسیار جزئی داشته است، انتخابات این دور مجلس از هیحانات خاصی برخوردار بود. پس از انتخاب حسن روحانی و گسترش گفتمان اعتدال در سطح حاکمیت، برخی نمایندگان مجلس نیز در پی تشکیل فراکسیون سومی در حمایت از دولت برآمدند. در روزهای منتهی به انتخابات هیات رییسه مجلس اخبار حاکی از آن بود که فراکسیون موسوم به اعتدال در پی به دست آوردن کرسی هایی در هیات رییسه مجلس است.

با این حال با نزدیک تر شدن به موعد انتخابات هیات رییسه، فراکسیون سومی شکل نگرفت و حامیان دولت و اصلاح طلبان مجلس ترجیح دادند کاندیداهای خود را جزو فراکسیون رهروان ولایت برای شرکت در انتخابات معرفی کنند. در نهایت نیز تاجگردون کاندیدای طیف اصلاح طلبان و حامیان دولت در انتخابات اعضای فراکسیون رهروان ولایت با اختلاف یک رای از محمدرضا باهنر جا ماند و در صحن علنی مجلس نیز برای حضور در هیات رئیسه کاندیدا نشد.

اصولگرایان منتقد هیات رئیسه فعلی مجلس نیز که سعی داشتند  جایگاه جدیدی برای خود در مجلس دست و پا کنند در این انتخابات ناکام ماندند و کاندیدای مورد نظر آنها، الیاس نادران، با اختلاف ۱۰ رای در رقابت با محمدرضا باهنر از حضور در هیات رئیسه مجلس باز ماند. این طیف همچنین اختلافات شدیدی با دولت احمدی نژاد داشت و از جمله مطرح کنندگان پرونده فساد مالی محمدرضا رحیمی، معاون اول احمدی نژاد در مجلس بود.

اعضای هیات رئیسه مجلس

براساس آئین نامه مجلس  هیأت‌رئیسه دائم مرکب از رئیس، دو نائب‌رئیس، شش‌دبیر و سه ناظر است. ٖٖنظارت بر امور ادارى، مالى، تصویب بودجه پیشنهادى سالانه مجلس، تهیه و تنظیم برنامه هفتگى و اداره جلسه علنی از جمله وظایف اعضای هیات رئیسه مجلس است. با وجود جایگاه شاخص اعضای هیات رئیسه مجلس، تنها تعدادی از اعضای آن در جریان اتفاقات کلان مجلس به اظهار نظر می پردازند و  برخی از آنان حتی برای خبرنگاران ناشناخته هستند. در ادامه این گزارش، با برخی اعضای کنونی هیات رییسه مجلس و پیشینه کاری آنان بیشتر می شوید.

ریاست با دوام علی لاریجانی

طبق آیین نامه داخلی مجلس، وظایف و اختیارات رئیس مجلس عبارتند از:

• اداره جلسات مجلس به ‏شرح مواد این آیین‏نامه
• اداره کلیه امور ادارى، مالى، استخدامى و سازمانى مجلس
• امضاى کلیه احکام استخدامى براساس آیین‏نامه استخدامى کارکنان مجلس و سایر قوانین و مقررات
• امضاى کلیه نامه‏ هاى مربوط به امور قانونگذارى و پارلمانى مجلس
• حضور در نهادهاى قانونى که رئیس مجلس عضو آنها است.
• ارائه گزارش کامل از تصمیمات و اقدامات هیأت رئیسه در رابطه با مسائل مختلف مربوط به مجلس و واحدهاى تابعه آن هر سه ماه یک‌بار به نمایندگان

علی لاریجانی از جمله روسای دو دوره ای است. در طول مجالس پس از انقلاب هاشمی رفسنجانی، ناطق نوری و لاریجانی دو دوره متمادی بر مجلس ریاست کرده اند. ریاست مهدی کروبی و غلامعلی حداد عادل اما به یک دوره ختم شده است. لاریجانی، نماینده مردم قم در مجلس شورای اسلامی، اولین رئیس مجلس  است که از حوزه انتخابیه دیگری به جز تهران وارد مجلس شده است. وی فرزند آیت الله حاج میرزا هاشم آملی و داماد آیت الله مطهری است که همین ویژگی ها می تواند از جمله دلایل حمایت مراجع تقلید از او باشد. لاریجانی در انتخابات مجلس نهم اعلام کرد که پس از ملاقات با مراجع تقلید برای حضور در انتخابات ثبت نام کرده است.

علی لاریجانی سمت‌های نظامی و فرهنگی قابل توجهی درکارنامه خود دارد. او کار خود را از سپاه آغاز کرد و با صدا و سیما توسعه داد. پس از استعفای سید محمد خاتمی از وزارت ارشاد در سال ۱۳۷۰ جایگزین وی شد، سپس با حکم آیت الله خامنه ای ریاست سازمان صدا و سیما را به عهده گرفت. دوره ۱۰ ساله ریاست بر صدا و سیما او را به یک چهره خبر ساز تبدیل کرد. خصوصا هنگامی که سید محمد خاتمی در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۷۶ پیروز شد و صدا و سیما از جمله مخالفان اصلی دولت محسوب می شد. برای مثال،‌پیش از انتخاب خاتمی به ریاست جمهوری فیلمی به نام عصر عاشورا نیز به صورت غیر رسمی پخش شد که حامیان خاتمی تهیه آن را به صدا و سیما نسبت دادند. لاریجانی در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۴ نیز شرکت کرد که با وجود اینکه کاندیدای بخشی از اصولگرایان بود، در جایگاه ششم  قرار گرفت.

در انتخابات مجلس هشتم لاریجانی ناگهان وارد عرصه انتخابات شد و پس از حاشیه های فراوان در نهایت از شهر قم کاندیدا شد. وی به رقابت به غلامعلی حداد عادل رئیس مجلس هفتم رفت و از ابتدای مجلس هشتم رئیس مجلس باقی مانده است.در دوره ریاست جمهوری احمدی نژاد روابط لاریجانی با دولت چندان روابط مناسبی نبود و درگیریهای مختلفی بین شخص او و دولت پدید آمد که از جمله آنها پخش فیلم جنجال برانگیز مربوط به جلسه فاضل لاریجانی برادر او  با سعید مرتضوی و بابک زنجانی  در جلسه استیضاح وزیر کار و امور اجتماعی بود.

نایب رئیسان باسابقه مجلس  

محمد حسن ابوترابی، نایب رئیس اول مجلس، ابتدا از طریق موقعیت برادر خود وارد عرصه سیاست شد. سید علی اکبر ابوترابی، به همراه محمد جواد تندگویان، وزیر نفت سابق جمهوری اسلامی، از اسرای شاخص جنگ ایران و عراق بود و پس از آزادی از اسارت، در دوره های چهارم و پنجم نماینده  مردم تهران در مجلس شورای اسلامی شد. پس از درگذشت علی اکبر ابوترابی، محمد حسن ابوترابی در عرصه سیاست مطرح شد و در مجلس ششم ازحوزه انتخابیه قزوین به مجلس رفت. وی پیش از آن از مسئولین نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاه تهران بود. ابوترابی از جمله اعضای اصلی اقلیت اصولگرای مجلس ششم بود و در مجلس هفتم نایب رئیس مجلس شد. از آن تاریخ وی همچنان در جایگاه رئیسه مجلس باقی مانده و به تناوب نایب رئیس اول و یا نایب رئیس دوم مجلس شده است. ابوترابی هر چند به لحاظ سیاسی از چهره های اصولگرا شناخته می شود اما در مورد مسائل سیاسی کمتر اظهار نظر می کند.

محمدرضا باهنر، نایب رئیس دوم مجلس،  نیز به مانند برخی دیگرازسیاستمداران ایرانی ورود به عرصه سیاست را مدیون برادر خویش محمد جواد باهنر، نخست وزیر دولت محمد علی رجایی، است که در انفجار ساختمان نخست وزیری کشته شد. اولین حضور باهنر در مجلس به دوره دوم  بر می گردد اما با ریاست ناطق نوری برمجالس چهارم و پنجم نقش باهنر به عنوان منشی هیات رئیسه در راهبری محافظه کاران مجلس بیشتر نمودارشد. اوج حضور سیاسی  باهنر اما استیضاح وزیران دولت خاتمی بود. باهنر در انتخابات مجلس ششم ناکام ماند و در مجلس هفتم از حوزه انتخابیه کرمان وارد مجلس شد. او درابتدای مجلس هفتم ازگزینه های مطرح برای ریاست بود اما درنهایت به نایب رئیسی رضایت داد و البته حداد عادل  اداره جلساتی که ممکن بود به چالش بینجامد را به باهنر می سپرد.

پس از حوادث سال ۸۸ و معرفی کابینه دوم احمدی نژاد، باهنر مخالف کابینه بود و پیش بینی کرد که ۸ نفر از اعضای کابینه رای نمی اورند. پیش بینی باهنر با حکم شفاهی آیت الله خامنه ای برای رای به کابینه احمدی نژاد منتفی شد. باهنر خبر دستور رهبری برای رای به کابینه را افشا کرد. این اقدام باهنر و مواضع او درباره انتخابات ازجمله خبر دیدار او با فائزه هاشمی برای اصولگرایان سنگین آمد و باهنر ازمقام نایب رئیسی مجلس برای یک سال کنارگذاشته شد. وی در مجلس نهم اما همواره در جایگاه نایب رئیسی مجلس قرار داشته است هر چند که دیگر در میان نمایندگان محبوبیت گذشته را ندارد و پس از محمد حسن ابوترابی فرد به عنوان نایب رئیس دوم انتخاب می شود.

ناظران

براساس ماده ۷۴ آئین نامه داخلی مجلس وظايف ناظران عبارتند از:

• تنظيم برنامه ‏ها و سياست‌هاى مالى، استخدامى، خدماتى، تبليغى و انتظامات مجلس و ارائه آن به رئيس مجلس جهت طى مراحل بعدى
• نظارت بر عملكرد كليه واحدهاي ساختار تشكيلات اداري مجلس، نحوه اجراى مصوبات هيأت رئيسه و كميسيون تدوين آيين‌نامه داخلي درخصوص تبصره (۲) ماده (۷۳)
• نظارت بر روند تهيه و پيشنهاد بودجه سالانه مجلس و پيگيرى مراحل بعدى آن
• نظارت بر حفظ اداره و ثبت ابنيه و اموال و مؤسسات مجلس
• نظارت بر عملكرد مركز پژوهشها، مركز اسناد، كتابخانه و موزه مجلس كه طبق قوانين مربوط به خود تشكيل گرديده‏اند.
• پيگيرى مشكلات نمايندگان و ارائه راه‏حل مناسب به هيأت رئيسه
• نظارت بر ساير امور ادارى و مالى و خدماتى مجلس

محمد آشوری تازیانی، نماینده بندر عباس،با وجود اینکه در دروه های هفتم،  هشتم و نهم حضور داشته اما درباره مسائل سیاسی و اجرایی مجلس موضعگیری چندانی ندارد و حتی برای بسیاری از خبرنگاران ناشناخته است.

سیدشریف حسینی، نماینده اهواز، نیز تنها در مسائل مربوط به حوزه های انتخابیه خود حضور فعال دارد. نطق ها و موضعگیریهای او نیز اکثرا مربوط به مسائل حوزه انتخابیه است و در مورد مسائل کلان کشور چندان حضور فعالی ندارد. حسینی به همراه دیگر نمایندگان استان خوزستان در اعتراض به وضعیت لایحه بودجه ۹۳ استعفا داد اما این استعفا تنها جنبه نمادین داشت و عملی نشد.

بهروز نعمتی ، نماینده اسد آباد و رئیس فراکسیون فرهنگیان مجلس، پیش از عضویت در هیات رئیسه مجلس از نمایندگان شاخص مجلس محسوب نمی شد اما کاندیدا نشدن عبدالرضا مصری در سال سوم مجلس نهم این فرصت را به او داد که به عنوان نماینده ای از غرب کشور کاندیدای هیات رئیسه شود.

دبیران

ضرغام صادقی، نماینده مردم شیراز، پیش از ورود به مجلس سوابق اجرایی چندانی نداشته است. وی در ایام جنگ ایران و عراق ۶۲ ماه اسیر بوده و پس از آزادی در کنکور قبول و موفق به اخذ دکترای پزشکی شده است.

حسین سبحانی نیا، نماینده نیشابور، از باسابقه ترین نمایندگان مجلس است که در مجالس دوم، سوم، چهارم، هفتم، هشتم و نهم حضور داشته است. از او به عنوان اصولگرایی میانه رو نام برده می شود که چندان در درگیریهای سیاسی حضور پررنگی ندارد.

محمدحسین فرهنگی، نماینده تبریز، در انتخابات مجلس هفتم و با حذف چهره های اصلاح طلب از لیست کاندیداها نماینده تبریز شد. سمت های او پیش از نمایندگی مجلس بیشتر در نهادهای مربوط به سپاه بوده است و در مواضع سیاسی جزو اصولگرایان میانه رو شناخته می شود.

محمد دهقان ، نماینده طرقبه و چناران، از اعضای سابق بسیج دانشجویی است که از مجلس هفتم وارد مجلس شده و از آن تاریخ عضو هیات رئیسه مجلس بوده است. وی از جمله نمایندگان مجلس است که با وجود نزدیکی به نمایندگان با گرایش افراطی در مجلس در بسیاری از موارد به مخالفت با اقدامات دولت احمدی نژاد پرداخته است.او همچنین در جریان تحقیق و تفحص مجلس هفتم از قوه قضائیه و حاشیه های مربوط به آن از جمله نمایندگانی بود که با سعید مرتضوی درگیر شد.

علیرضا منادی ، نماینده تبریز، راه خود به مجلس را از عضویت در شورای شهر تبریز باز کرد هر چند که عضو علی البدل شورای اسلامی شهر تبریز بود. وی بیشتر در مورد موضوعاتی مانند بودجه و موضوعات اجرایی حضور دارد.

مهرداد بذرپاش ، نماینده تهران، مهرداد بذرپاش از جمله جوانانی است که با وجود سن کم خود سمت های مهمی را در جمهوری اسلامی تجربه کرده است. در سال۱۳۸۶ در سن ۲۸ سالگی بدون هیچ سابقه مدیریت صنعتی به سمت مدیرعامل شرکت پارس خودرو منصوب شد و چندی بعد مدیر عامل سایپا شد. وی مجوز انتشار روزنامه وطن امروز  را در بهمن سال  ۱۳۸۶ دریافت کرد. وی در مرداد ۱۳۸۸ به سمت معاون رئیس جمهور و رئیسسازمان ملی جوانان منصوب اما در آذر ماه ۱۳۸۹ در جلسه هیأت دولت از این سمت برکنار شد.

حذف شدگان از هیئت رئیسه مجلس

عبدالرضا مصری، نماینده کرمانشاه و سخنگوی هیات رئیسه مجلس در سال های گذشته، برای عضویت در هیات رئیسه سال سوم کاندیدا نشد. حضور در کابینه احمدی نژاد به عنوان وزیر رفاه و تامین اجتماعی مهمترین سمت مصری بود که وی را به شهرت نیز رساند.او با انتخابات مجلس نهم دوباره به مجلس بازگشت.

شاهین محمدصادقی، نماینده کازرون، از دیگر نمایندگانی است که از حضور در هیات رئیسه سال سوم باز ماند. وی با اینکه سابقه حضور در هیات رئیسه مجلس هفتم را نیز دارد، اما در مسائل کلان مجلس چندان حضور پیدا نمی کند.

سید احمدرضا دستغیب، نماینده شیراز، که نمایندگی و حضور در هیات رئیسه مجلس را شاید مدیون شناخته شدن خانواده دستغیب در شیراز باشد نیز به هیئت رئیسه مجلس راه نیافت.